Tijd voor de vlucht vooruit

Hoe komen we tot een pensioenproduct dat past bij de eenentwintigste eeuw? Bij het antwoord moet niet de technische invulling uitgangspunt zijn, maar de fundamentele vraag of we in Nederland de vlucht vooruit willen en durven maken. 

In de media

Dat betoogt Dick Boeijen, PGGM's Expert Balansrisicomanager in een visiestuk in Pensioen & Bestuur en Management. Wat Boeijen betreft stappen we over op een product dat het beste van de huidige gangbare producten combineert.

Lees zijn uitleg hieronder:

Passend pensioenproduct voor de 21ste eeuw


Het is u vast niet ontgaan: De Nationale Pensioendialoog is begonnen. We discussiëren onder regie van staatssecretaris Klijnsma over alle dimensies van ons pensioenstelsel. En dus ook over het product oudedagsvoorziening. De uitdaging: een pensioenproduct dat past bij de eenentwintigste eeuw.
 
Een goed pensioenproduct moet volgens mij aan drie voorwaarden voldoen.
  1. Er moet er voldoende ruimte zijn voor een passend langetermijnbeleggingsbeleid. Als we, omwille van een goed en betaalbaar pensioen, geld met geld willen verdienen, moeten we niet steeds gehinderd worden door kortetermijnrestricties en beperkende regelgeving.

  2. Het product moet eenvoudig en uitlegbaar zijn. De deelnemer moet, omwille van vertrouwen en draagvlak, snappen en waarderen wat het pensioenfonds allemaal met zijn geld uitspookt. Eenvoud is ook hard nodig omwille van flexibiliteit. Het pensioenproduct moet gemakkelijk mee kunnen ademen met een veranderende economie of maatschappij, zonder allerlei ingewikkelde overgangsregelingen.

  3. Het product moet doelmatige solidariteit bevatten. Sommige risico’s kun je als individu niet alleen opvangen. Die risico’s wil je in solidariteit delen. Maar solidariteit is een middel, geen doel op zich. dus de vormen van solidariteit die ontwrichtend werken, bijvoorbeeld omdat op voorhand duidelijk is dat een groep stelselmatig benadeeld wordt, zouden geen plek moeten hebben in het pensioenproduct. De vormen van solidariteit die zorgen voor stabiliteit en extra welvaart juist wel.
De uitlegbaarheid laat nu te wensen over, met dalend vertrouwen als gevolg
Wie in Nederland ouderdomspensioen opbouwt, bouwt aanspraken op in de vorm van uitgestelde annuïteiten (uitkeringsovereenkomst, DB) of in de vorm van een kapitaal (premieovereenkomst, DC). Om het ingewikkeld te maken kennen we in Nederland ook nog CDC. Dat is in feite DB, maar dan met een vaste premie. De ‘benefit' ligt in CDC niet vast, maar dat is in de meeste DB-regelingen ook al lang niet meer het geval.
Overzicht pensioenproducten
De huidige pensioenproducten scoren niet al te best op de drie gestelde voorwaarden. Ons Nederlandse DB-product kent ondanks (of: dankzij) het nieuwe nominale FTK en de daarin voorgeschreven rekenrente nog steeds een beleggingsspagaat.
 
Bestuurders worden opgezadeld met de onmogelijke keuze tussen kortetermijn zekerheid en een langetermijnindexatiepotentieel. De eenvoud en uitlegbaarheid laten ernstig te wensen over, met dalend vertrouwen als gevolg. De collectieve risicodeling in het DB-product heeft nog altijd een grote meerwaarde, ook al lijkt het tegenwoordig hip om het tegendeel te beweren. Maar de andere vormen van solidariteit – met name het doorsneesysteem, dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw zo’n vanzelfsprekende keuze was – passen vanwege vergrijzing en een veranderde arbeidsmarkt niet meer in een pensioenproduct van de 21ste eeuw.
 
Het huidige Nederlandse DC kent ook ernstige beleggingsbeperkingen, met name in de pensioenfase. Maar daaraan wordt door staatssecretaris Klijnsma momenteel gesleuteld. Qua eenvoud en uitlegbaarheid scoort DC aanzienlijk beter dan DB. Maar op het gebied van doelmatige solidariteit schiet DC ernstig tekort. Er is geen sprake van collectieve risicodeling en dat leidt tot onnodige risico’s en/of verlies aan rendement voor de individuele deelnemer.

Oplossing

De oplossing ligt voor op het oprapen: maak een synthese tussen DB en DC. Combineer de eenvoud en flexibiliteit van kapitaalsopbouw met een collectieve uitvoering en doelmatige risicodeling. Laat de deelnemer een kapitaal opbouwen in plaats van een uitgestelde annuïteit en verlos zo de pensioenfondsen van de knellende nominale marktrente. Werk naast de individuele kapitalen met een collectieve buffer, om zo pech- en gelukgeneraties te kunnen dempen en te zorgen voor een stabiel pensioen.

Ik vertel het bovenstaande verhaal de laatste tijd overal waar ik maar kan. De probleemanalyse lijkt steeds meer gedeeld te worden. Maar bij de oplossingsrichting die ik schets hoor ik steevast drie tegengeluiden. Ten eerste: “Ja maar, zo’n synthese, is dat niet een beetje te simpel geredeneerd?” Klopt, het klinkt simpel! Maar goede ideeën zijn vaak simpele ideeën. Binnen de huidige denkkaders maken we het ons zelf onnodig moeilijk, dus zullen we buiten de lijntjes moeten durven kleuren.
 
Ten tweede: “Ja maar, hoe ziet zo’n synthese er dan concreet uit? Individuele kapitaalsopbouw en collectieve risicodeling, dat gaat toch helemaal niet samen?” Binnen de huidige kaders misschien niet, maar ik kan zonder moeite vijf mogelijke technische uitwerkingen voor de door mij bepleite synthese op tafel leggen. Maar volgens mij gaat het in dit stadium van de discussie helemaal niet over de technische invulling, maar over de fundamentele vraag of we in Nederland de vlucht vooruit willen en durven maken door over te stappen op een product dat het beste van de huidige gangbare producten combineert.
 
De huidige pensioenproducten scoren niet al te best
En dat brengt mij bij het derde tegengeluid: “Ja maar, hoe zetten we die stap dan? Dat geeft toch een gigantische overgangsproblematiek?” Terecht punt. Loslaten van het doorsneesysteem brengt een transitielast met zich mee van zo’n 100 miljard euro. En het omzetten van de huidige uitgestelde annuïteiten in kapitalen is mogelijk nog ingewikkelder dan het invaren van nominaal naar reëel. Maar dat het lastig is, ontslaat ons toch zeker niet van de plicht om alles wat we in huis hebben aan te wenden om het mogelijk te maken? En daar dan ook een beetje haast mee te maken? Want, het is u vast niet ontgaan, de eenentwintigste eeuw is al begonnen.
  
Bron: Pensioen & Bestuur en Management

Expert balansrisicomanager

Geef uw reactie